Atheïsme: kinderlijk eenvoudig

Boekbespreking

Patrick Lindenfors, Geloven? Waarom zou je. Een boek over niet geloven in god, Papieren Tijger/ De Vrije Gedachte, Breda, 2011, vertaald uit het Zweeds, 94 pgs. Met leuke illustraties van Vanja Schelin.

Door Floris van den Berg

 

‘Sommige mensen zeggen dat je net zo goed ergens in gelooft als je denkt dat er geen goden zijn. Maar dat is natuurlijk heel raar. Als je bijvoorbeeld denkt dat er geen kabouters bestaan, denk je dat gewoon. […] Alleen het feit dat iemand ooit heeft verzonnen dat er goden bestaan, betekent nog niet dat alle mensen opeens iets geloven. Dat zou net zo raar zijn als beweren dat niet voetballen net zo goed een sport is als voetballen.’ (p. 11)

Geloven? Waarom zou je is een boek over atheïsme en kritisch denken bedoeld voor kinderen van omstreeks 11-15 jaar. In de 94 pagina’s staan wel zo ongeveer de belangrijkste argumenten tegen het bestaan van god en waarom geloven in een bovennatuurlijke orde irrationeel is. Religie is much ado about nothing, en als je even nadenkt is de irrationaliteit en onzinnigheid van religie aan een kind uit te leggen. Als filosoof heb ik mij bezig gehouden met religie. Maar dat is verspilde moeite. Een goed boekje over religie in combinatie met kritische reflectie zou genoeg moeten zijn. Het probleem is dat religie nog steeds een prominente rol speelt in de wereld. Filosofisch is het probleem van het bestaan van god al eeuwen geen serieuze vraag meer. Maar religie blijkt een hardnekkig virus, resistent tegen het medicijn van de rede. Het is algemeen bekend dat de beste manier om aanhangers van een religie te werven is om kinderen op te voeden met religie. Het is daarom opmerkelijk dat er weinig kinderboeken zijn over kritisch denken, vrijdenken en atheïsme. In Nederland is deze lacune in korte tijd gevuld door de publicatie van twee aansprekende kinderboeken. Ten eerste Hoe komen we bij god? Vroeg het biggetje van de Duitse humanistisch filosoof Michael Schmidt-Salomon en Geloven waarom zou je? van Lindenfors. Beide boeken zijn uitgeven door de atheïstische vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte in samenwerking met uitgever Papieren Tijger. Het biggetjesboek is voor een wat jonger publiek, het is een voorleesboek waarbij de illustratie dragend zijn. De grappige illustraties zijn heel treffend en komisch. De volgende en laatste stap in intellectuele volwassenheid is dan bijvoorbeeld The God Delusion van Richard Dawkins, en niet te vergeten mijn eigen boek Hoe komen we van religie af?

Patrick Lindenfors is een Zweedse evolutiebioloog en humanist. Zijn boek sluit nauw aan bij het zogenaamde nieuw atheïsme van auteurs als Dennett, Hitchens, Harris, Stenger, Grayling en Dawkins. De kracht van Lindenfors zit hem in de beknoptheid en ad rem-heid. Ik bewonder hoe hij in zo weinig woorden zo tot de essentie van het probleem kan komen. Voor Lindenfors geldt: in der Beschränkung zeigt zich der Meister.

Lindenfors begint met te wijzen op de grote verscheidenheid van religie in de wereld. En dat alle mensen ongelovigen zijn want: ‘Niemand gelooft in alle goden.’ (p. 12). Het thema religie is een opstap voor kritisch denken in het algemeen, ook over ethiek: ‘Ethiek is de leer over hoe je je als een goed mens gedraagt. Het gaat over vragen als “wat is goed en wat is slecht?” “God” is natuurlijk vriendelijk, behulpzaam, attent, lief, enzovoort. Gedrag dat het lijden en het verdriet in de wereld vermindert.’  (p. 84). Lindenfors wijst dan op de katholieke seksuele moraal en het verbod op condooms, over het zwijgen in de zogenaamde heilige geschriften over slavernij (in moderne Bijbelvertalingen wordt eufemistisch gesproken over ‘knechten’), en over religieus geïnspireerd terrorisme (wat het thema is van Paul Cliteurs The Secular Outlook): ‘Het is dodelijk gevaarlijk om mensen te laten geloven dat ze in de hemel zullen worden beloond voor wat ze op aarde doen. Vooral als je die beloning krijgt nadat je, uit naam van een god, hebt gemoord.’ (p. 83)

Lindenfors bepleit een seculiere – niet atheïstische! – samenleving: ‘Iedereen heeft het recht zijn eigen geloof te kiezen – of niet te geloven.’ (p. 89). In een seculiere samenleving is religie niet meer dan een individuele hobby.

In het boek Raising Freethinkers. A Practical Guide for Parenting Beyond Belief (2009) onder redactie van Dale McGowan wordt aandacht besteed aan hoe ouders hun kinderen kunnen stimuleren tot kritische denkers. Ik hoor gelovigen al roepen: ‘Atheïsten indoctrineren hun kinderen ook!’ Wat deze gelovigen niet (willen) begrijpen is het verschil tussen enerzijds een open opvoeding waarin wordt aangezet tot zelfstanding kritisch nadenken, en anderzijds een gesloten religieuze opvoeding waarin kritisch denken wordt ontmoedigd. Geïnstitutionaliseerde religies doen veel moeite om zich te mengen in de opvoeding en scholing van kinderen. Humanisten hebben een achterstand hierin. Toch is dat jammer, want het is niet genoeg om alleen niet-religieus te zijn. Kritisch denken vereist training en scholing. Parenting Beyond Belief geeft praktische handwenken voor ouders en leraren om kritisch denken te bevorderen. De boeken van Lindenfors en Schmidt-Salomon komen in een opvoeden tot kritisch denken goed van pas.

De wijze les die Lindenfors meegeeft is wat W. Clifford aan het eind van de 19e eeuw heeft verwoord: ‘Geloof niets als je er geen goede reden voor hebt!’ (p. 13) En hij besluit met een blij atheïstisch humanisme:

‘Niet geloven is inzien dat mensen alleen elkaar hebben. En dat is fantastisch genoeg!’ (p. 90)

En zo is het.

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen